Een appel op de grens

En toen ging het toch regenen.

De wolken groeiden gestaag aan de horizon, en de studie van de blauwe pixels op de buienradar beloofde ook weinig goeds. Maar regen is er niet tot de druppels vallen.

Ik fiets in het midden van Duitsland, in de Harz. Tot 30 jaar geleden was dit een levensgevaarlijk gebied je op deze plek was neergeschoten door de grenswachten van de DDR. Over meer dan duizend klilometer lag de grens tussen Oost- en West-Duitsland en werd alles in het werk gesteld om de Oost-Duitsers ook vooral in Oost-Duitsland te houden. Wachttorens, mijnen en speciale toegangsbewijzen om zelfs maar in de buurt van de grens te komen. Tegenwoordig is de grens op weinig plaatsen goed zichtbaar. Een van de voornaamste relicten is de zogenaamde Kolonnenweg, de weg waarover de DDR-grenstroepen patroulleerden. Het bestaat uit een serie geperforeerde betonnen platen, die beroerd fietsen.

Vlak hierbij ligt een grensmuseum, waar een wachttoren is blijven staan, en wat hekken met prikkeldraad, en een strook grasland die laat zien hoe breed de toenmalige grenszone was.

Ook wachttorens uit de DDR moet je renoveren, zo blijkt

Wachttoren

Nu is het nog een betonnen weg. En een segment op Strava voor mountainbikers.

Terwijl ik de bocht naar links nader die er volgens de kaart meot zijn, begint het toch te regenen. Ik berg mijn telefoon op in plastic, doe een regenjack aan en pak een appel. Even pauzeren terwijl de bui zijn werk doet. Het vervolg, zo heb ik al gezien, bevat afdalingen en bijbehorende beklimmingen. Een foto, een paar happen van de appel en ik stop het klokhuis toch maar bij de bagage.

Twintig minuten later arriveer ik doorweekt in het volgende dorp.

Bossen (het verloren landgoed Wallenburg)

Bossen lijken altijd hetzelfde. Vooral als je er snel doorheen fietst. Eindeloze bomen doorsneden door paden. Onderweg naar de uitgang van het bos blijkt het toch weer ingewikkelder. 

Want wat natuurreservaat is, was niet altijd natuur. Landgoed Wallenburg blijkt een verloren landgoed in de bossen nabij Zeist en Austerlitz te zijn. 

Eind 18e eeuw kwam de Fransman Damble (of D’Amblé) naar Nederland. Aanvankelijk om les te geven op een van de andere landgoederen rondom Zeist. In 1797 begon hij een ontginning op de woeste heide en noemde die Wallenburg. Over het wel en wee van het landgoed kon ik wat losse feitjes vinden. Dat de paardenmest van Napoleon’s leger, dat z’n basis had bij Austerlitz, werd gebruikt om de akkers te bemesten. Dat Damble na verloop van jaren Wallenburg achterliet om elders een ander landgoed op te zetten. Dat in 1944 een bom de boerderij vernielde, waarna het niet meer werd opgebouwd. Maar de geschiedenis is fragmentarisch, en als je er loopt, moet je het wel een beetje willen zien, om het door te hebben. 

Op een paar honderd meter afstand staat nog een lege plek in het bos, met een bordje. Tot in de jaren 50 was er hier een huisje, horende bij het landgoed. Toen onbewoonbaar verklaard en teruggegeven aan de natuur. 

Begin 20e eeuw op de kaart.

Het deed me denken aan de Shenandoah National Park in de VS. Een nationaal park dat met de komst van de auto vanaf de jaren 20 populair was geworden. Alle bestaande bewoners – het was deels landbouwgrond – hadden mogen vertrekken om er volledig natuurgebied van te maken – waar je vanuit de auto van kon genieten. 

Had zo’n huis op Wallenburg 20 jaar later beschikbaar gekomen, dan was er vast anders mee om gegaan. Nu rest van Wallenburg een in 1989 gerestaureerde waterput en wat landschapselementen in het bos. 

Het bos is niet vol bomen. Ook vol andere verhalen.

Dit verhaal ontdekten we tijdens deze geowandeling.

Bontddu

Een avond in Wales. Engeland speelt op het WK, maar in het buurtschap op de heuvel is er niks van te merken. Het is stil op straat, maar of dat door het voetbal komt laat zich raden: het is er altijd stil op straat. Na het eten een korte wandeling de heuvel op. Strijklicht tegen de heuvels, afgewisseld met wolken.

Zonder navigatie besta ik niet, dus ik volg de route via een screendump van opentopomap en via een paar screendumps van de online viewer van Ordnance Survey. De Britse hofleverancier van kaartmateriaal heeft tegenwoordig ook veel kaarten online beschikbaar gemaakt. Niet zo goed als hun papieren kaarten, maar een goede aanvulling op andere bronnen. Als je wandelt in een land dat bestaat uit gras, rotsen en schapen lijkt immers alles op elkaar en is een goede kaart een geweldig idee.

Hoe anders ging dat voor reizigers in vroeger tijden. Wales mag dan afgelegen zijn; er werd altijd gereisd. Dat ontdekken we wat verder op de wandeling. Aanvankelijk lopen we aan de staande steen voorbij, maar op de terugweg ontdekken we het: er staat ook iets op de steen geschreven.

From Harlech XM ontcijferen we. Naar Harlech, waar een kasteel is, 10 mijl te gaan! Of iets dergelijks.

Later, terug in onder de beschermende paraplu van wifi, zoek ik meer over Drovers Road en ontdek ik dat dit oude wegen zijn, om vee over te drijven, naar jaarmarkten in Londen.

Mogelijk zijn het zelfs prehistorische wegen, toen een weg over de bergen de enige droge weg was omdat de kustgebieden te moerassig waren. Op een avondwandelingetje naar de prehistorie. De afstand in meters is kleiner dan de afstand in jaren.

De Giro in Israel

De Giro rijdt in Israël momenteel. Los van alle commentaren over de vermenging van politiek en sport, wilde ik wat opmerkingen maken over de routekeuze voor de etappes in Israël.

De etappes zijn als volgt:

  • een vlakke etappe langs de kust, naar Tel Aviv
  • Een vlakke etappe naar Eilat aan de Rode Zee.

Routeschema Giro 2018 / via innrng

Waarmee ik vind dat ze de meeste interessante parcoursen laten liggen: het noorden van Israël. Kijken we naar de hoogtekaart, dan zien we de hoogvlaktes in het Noorden van Israel, in Libanon en Syrie liggen.

Beste hoogtekaart die ik op het web kon vinden

Het noorden krijgt de meest regen van het land en is daardoor het groenste gebied. Daarnaast is dus het meest heuvelachtige gebied, met mooie wegen kronkelende wegen, waar vast een mooie wedstrijd is uit te stippelen. Misschien is het politiek niet helemaal haalbaar om direct de Golan-hoogvlakte op te fietsen, maar het zijn wel steile wegen door een prachtig gebied. Het naastgelegen Galilea biedt vergelijkbare mogelijkheden. Dus als het kan: graag nog even opnieuw, maar dan met serieuze routes.

Waterloopbos

Via een draadje op Reddit belandde ik op Wikipedia, waarna ik op de site Kanalen in Nederland belandde. Iemand is een site begonnen met het verhalen over alle kanalen van Nederland, daar zitten mooie vondsten tussen. Zo heb ik ontdekt dat ooit geprobeerd is een kanaal over de Utrechtse Heuvelrug heen te leggen.

Buiten bibliotheken, atlassen en websites is er geen plek waar zoveel waterwerken bij elkaar komen als het Waterloopbos, nabij Vollenhove in de Noordoosterpolder.

IJmuiden, Zeeland, Tripoli en Rotterdam liggen hier vlak bij elkaar. Kort na het droogvallen van de Noordoostpolder kregen Delfste waterbouwkundigen een plek in de polder om onderzoek te doen naar waterstromingen. De watersnoodramp van 1953 gaf een extra stimulans: er kwam extra geld voor het bouwen van simulaties. Computers waren bij lange na niet krachtig genoeg, dus werden schaalmodellen gebouwd van havens, rivieren, beschoeiingen en dijken.

Topografische kaart jaren 50, via Topotijdreis

De keuze voor de plek was niet toevallig op de grens tussen het oude en het nieuwe land. Het water uit de ringvaart kon via vrij verval de polder in lopen en daarmee kon de waterloop zorgvuldig gesimuleerd worden. De grond was bovendien te slecht voor landbouw.

Topografische kaart jaren 90, via Topotijdreis

Hier ziet u hoe die simulaties in z’n werk gingen in de jaren 60. Tot midden jaren ’90 was er een laboratorium voor waterbouw. Vervolgens werden computers krachtig genoeg en belandde het bos via een omweg bij Natuurmonumenten.

Bij de Noordoostpolder is cultuurhistorie niet de eerste associatie. (Sorry Schoklanders). Met dit bos ontstaat er dan toch een cultuurhistorische trekpleister. Natuurmonumenten is bezig het bos geschikter te maken voor bezoek, met wandelpaden en restauratie van een aantal van de simulatiemodellen. Er komt een nieuw bezoekerscentrum met cafe en parkeerplaatsen voor 75.000 bezoekers per jaar. Ook ecologie is immers exploitatie.

Overvecht

Donderdagavond
Grote genade
Bang voor van alles
En hoe het zal gaan
Kijk naar de kinderen
Misschien op een dag zijn ze oud

Bij een concert, of in een interview, heeft Spinvis vaak verteld over zijn lied ‘Overvecht’. Hoe dat geinspireerd is op de maquette van de grote nieuwbouwwijk, waar je kon zien hoe het zou worden. Waar je jezelf kon voorstellen, als een poppetje in de maquette. Hoe alles zou worden, en hoe anders het uiteindelijk geworden is.

Foto via het Utrechts Archief. Gemeente Utrecht, Dienst Openbare Werken, 214195. Kopfoto ook via het Utrechts Archief, 814889


Mijn kennis van Overvecht is wat beperkt tot wat doorgaande routes. Een paar routes per auto, een paar routes per fiets. Het grootwinkelcentrum en nog wat winkels. Op mijn vorig blog heb ik er ook eens over geschreven, zelfs met dezelfde introductietekst.. Er schijnt ook een kunstroute te zijn, maar die heb ik nooit gedaan.


Al een tijdje zit de uitspraak van Rijksbouwmeester Floris Alkemade in mijn hoofd. ‘Waarom vinden wij onze binnensteden zo leuk? Omdat daar honderden jaren aan gesleuteld is, telkens iets is veranderd. Het wordt tijd dat we dat ook gaan doen met al die naoorlogse woonwijken van ons. Nieuwe lagen toevoegen.’

Vanavond presenteerde Aorta het resultaat van een studie naar de toekomst van Overvecht. Grote wereldomspannende opgaven zoals klimaat, energie en water. Sociale opgaven zoals eenzaamheid en betrokkenheid.

Dat vertaalt zich dan in met een telefoon genomen foto’s van slecht belichte panelen aan een wand in een zaaltje.

Spinvis’ maquette is niet ver weg als je denkt over hoe goed een tweede pad zou zijn bij het hardlopen. Of zou je naar zo’n circustent willen op een zomerdag?
Kijk, daar loop jij. Op een dag.

Katendrecht

Begin januari, een koude, zonnige zondag. Een mooie dag voor een fietstocht door Rotterdam. Vanaf het Centraal met een OV-fiets een uitgebreide ronde door de stad om te kijken hoe het er bij ligt.

Een nieuwe momentopname van een stad die altijd wil veranderen.

De globalisering raakt Katendrecht opnieuw, dacht ik achteraf. We aten een broodje in de Fenix Food Factory. Een hippe bedoeling in een oude loods.

voorzijde loods

Katendrecht begon als boerendorpje in de polders ten zuiden van Rotterdam. Het lag altijd al nabij de stad, maar met de komst van de havens veranderde alles. De polders verdwenen, de havens kwamen, en met de havens ook de zeelui, de prostitutie en een van de grootste Chinatowns van Europa.

Kijk even mee: 1850 – 1910.

kaart katendrecht 1851

kaart Katendrecht ca 1880

kaart katendrecht ca 1910

Toen ik er ruim tien jaar terug voor het eerst kwam was er weinig meer te zien van die levendige handel. Leegstaande pakhuizen en slecht onderhouden panden. Een paar grote fabrieken draaiden er nog. De veranderingen in de wereld leken buiten het schiereiland te blijven.

In 2018 is de globalisering terug, via een loopbrug overgestoken vanaf de Wilhelminapier. Behalve je cafe latte kan je zowel het hele oeuvre van Murakami als lokaal gemaakte worst kopen in de Food Factory. Verderop worden nieuwe appartementen gebouwd. Katendrecht is weer volop van de wereld.

Hengelo

Een wandeling in de kerstvakantie, door het tuindorp ’t Lansink in Hengelo. Het gebied laat zich duidelijk herkennen als een tuindorp en is ooit neergezet voor de arbeiders van Stork. Bij de wandeling valt het op dat sommige huizen minder oud zijn: er is een enorm verschil in bouwstijlen.

Bij thuiskomst de BAG kaart van de Waag Society er maar eens bijgezocht. Deze kaart geeft op een kleurrijk manier alle bouwjaren van gebouwen aan. En inderdaad: verschillende bouwjaren: deels uit de jaren ’50.

Een blik op de topografische kaart bevestigt: het zwembad lag aanvankelijk buiten het tuindorp en de noordzijde is pas in de jaren ’50 bebouwd.

Istanbul

Afgelopen week wilden we eigenlijk naar de film, maar de film die we wilden zien draaide alleen op onmogelijk tijden. Dus huurden we Kedi via iTunes. Een documentaire over het leven van katten in de binnenstad van Istanbul.

We zien fraai (drone) shots van de stad. Maar daarnaast ook veel beeld dat geschoten is vanuit het perspectief van de kat en de kattenliefhebber. De stad is gevuld met talloze kleine gaatjes waar duizenden straatkatten leven van wat ze vinden – of toegeworpen krijgen.

Behalve over de kat, gaat het net zo goed over de bewoners van de stad. Hoe ze zich verhouden tot religie, persoonlijke crises en vrijheid. Waarbij de kat altijd een hoofdrol speelt – wat een gemiste kans is, want Istanbul heeft genoeg thema’s om dieper op in te duiken. Tegelijkertijd: dat is juist het statement: het perspectief van de kat is ook een waardevol perspectief.

In 2005 was ik Istanbul. Daar komt de kopfoto van dit artikel ook vandaan. (Hoe maak je van een 5 megapixel afbeelding nog iets aardigs). Wat opviel, is hoezeer Istanbul ontwikkeld is. Het oogt rijker, de woontorens staan aan de horizon. Dat kan ook komen omdat ik er in november was: de winter was in aantocht. Deze film is in de heerlijke zomer geschoten.

Kanne

Afgelopen september fietste ik vanuit Maastricht naar Roermond. Een van de eerste plaatsen die ik aandeed was het Belgische dorpje Kanne, direct over de grens ten zuiden van Maastricht. De route ging vanaf daar noordwaarts, langs het Albertkanaal, om Maastricht heen. Zoals langs de meest kanalen is de weg lang en recht. Wat opviel: het kanaal loopt dwars door een heuvel heen.

Het kanaal via Google Streetview

De brug bij Vroenhoven, bij de aanleg in de jaren ’30. Vanaf het kanaal gaan wanden direct omhoog.

Niet alleen gaat het kanaal dwars door een heuvel heen; het kruist ook het riviertje de Jeker. Dit riviertje ontspringt in Belgie en voegt zich bij Maastricht in de Maas.

Kruising tussen de Jeker en het Albertkanaal

Behalve op de reguliere kaart laat zich het riviertje nog beter zien op een hoogtekaart.

Een hoogtekaart rondom Maastricht. Bij het riviertje stroomt links van de Sint Pietersberg.
Helaas is de AHN-kaart niet buiten Nederland beschikbaar.

Hoe was dat dan ooit? In de jaren ’30 besloten de Belgen een kanaal aan te leggen van Luik naar Antwerpen, omdat bestaande kanalen niet langer voldeden. Daarnaast was het wel handig als extra verdedigingslinie, mocht er oorlog komen. Dus werd het kanaal precies in een boog rondom Maastricht aangelegd.

Via Delpher is terug te vinden hoe in de jaren ’30 met bewondering werd geschreven over de duizenden arbeiders die door twee bergen heengroeven. Eind jaren ’70 is het kanaal nog eens verbreed.

Topografische kaart voor de aanleg van het kanaal

Topografische kaart tijdens de aanleg van het kanaal.