Brooklyn Bridge

Het zal een jaar of twee terug zijn geweest. Drie collega’s bij de koffieautomaat en ik kom aanlopen. Het gaat over New York, waar iemand een bezoek heeft gebracht. Hoe wonderlijk is het dat we, op duizenden kilometers afstand, allemaal weten hoe het is om op de Brooklyn Bridge te lopen.

Terwijl ik gerust op 50 kilometer van ons kantoor een dorp kan noemen waar niemand van deze groep exact van weet waar het ligt, laat staan er geweest is.

Afstand is relatief.

En tegelijkertijd, als ik het nieuws uit de Verenigde Staten volg de laatste weken, vraag ik me af wat wij er van snappen.

Als toeristen hebben we het gezien.

Maar hebben we ook echt gezien wat er voorbij de stad ligt?

Het land waar je ontslag over 10 minuten aangekondigd kan worden, waar iedereen een geladen wapen kan hebben en waar de verschillen schokkend groot zijn. Dagelijks leven, nogal anders dan hier.

We moeten verder kijken dan de Brooklyn Bridge.

West-Polen

N. was in Polen, in het westen van Polen om precies te zijn. Ze ontmoette er iemand met een vergelijkbare fascinatie voor landschap en kaarten, en ook wel meer dan dat, maar dat voert te ver voor dit verhaal.

Waar de vraag op neerkwam: bestaat er ook iets als topotijdreis, maar dan in Polen? En wat was hier vroeger?

Laten we Stary Kisilien als voorbeeld nemen. Deze plek ligt zo’n 70 kilometer van de grens met Duitsland en herkennen we zo op Openstreetmap.

Vervolgens wist ik wel een site met oude kaarten van Duitsland te vinden. Immers, voor 1945 hoorde dit gebied bij Duitsland. Maar toen pas ontstond de uitdaging: ik was op zoek naar een dorpje waarvan ik alleen de Poolse naam maar kende, en geen Duitse naam. En die namen lijken totaal niet op elkaar.

(Ondertussen – dit speelt een paar maanden voor ik dit schrijf – ben ik er achter dat je op Wikipedia vaak wel beide namen kan vinden. Maar dat wist ik toen niet.)

Zoekend op vormen en structuren ben ik er gekomen. Want ga vooral zelf kijken en vergelijken: heel veel is nog te herleiden aan de hand van de oude kaarten.

Zie de spoorlijn, dorpsstraat en boswegen. Het heet alleen anders.

De binnenstad van Utrecht

Vorige week moest ik in de binnenstad zijn. Normaal is dat niet zo’n nieuws. Nu was het voor het eerst in twee maanden. Corona, weet u nu direct.

Wat opviel was de rust. Alsof het zondagochtend was, in plaats van een doordeweekse dag.

Geen kip, geen hond, geen mens op de Nieuwegracht. De fietsen en auto’s zijn nog niet verdwenen. Wel geschikter voor fotografie van de de gebouwen. Eindelijk nemen ze hun plek op de voorgrond, in plaats van decorstuk te zijn.

Portengense Zuwe

Een ochtend in Nederland. De A2 staat vast, zoals er zoveel van dit soort ochtenden zijn. Het verschil is dat ik er deze keer ook bij sta, op weg naar een afspraak.

De navigatie – in dit geval Google Maps – suggereert een andere route. Door de polder, 15 minuten sneller dan over de snelweg. Dus bij Breukelen er af en het land in.

Er voltrekt zich een race over kleine polderweggetjes met namen zoals de Portengense Zuwe. Want meer automobilisten zijn door hun navigatie deze kant op gestuurd. De polder is vol auto’s die over smalle paadjes rijden. Gelukkig nauwelijks fietsers.

In de polder Groot Wilnis-Vinkeveen ligt een bruggetje die ik toch iets te laat zie. Even vliegen. Zonsopkomst. Dan verder, geleid door navigatie, net als alle ander automobilisten in dit computerspel.

Een appel op de grens

En toen ging het toch regenen.

De wolken groeiden gestaag aan de horizon, en de studie van de blauwe pixels op de buienradar beloofde ook weinig goeds. Maar regen is er niet tot de druppels vallen.

Ik fiets in het midden van Duitsland, in de Harz. Tot 30 jaar geleden was dit een levensgevaarlijk gebied je op deze plek was neergeschoten door de grenswachten van de DDR. Over meer dan duizend klilometer lag de grens tussen Oost- en West-Duitsland en werd alles in het werk gesteld om de Oost-Duitsers ook vooral in Oost-Duitsland te houden. Wachttorens, mijnen en speciale toegangsbewijzen om zelfs maar in de buurt van de grens te komen. Tegenwoordig is de grens op weinig plaatsen goed zichtbaar. Een van de voornaamste relicten is de zogenaamde Kolonnenweg, de weg waarover de DDR-grenstroepen patroulleerden. Het bestaat uit een serie geperforeerde betonnen platen, die beroerd fietsen.

Vlak hierbij ligt een grensmuseum, waar een wachttoren is blijven staan, en wat hekken met prikkeldraad, en een strook grasland die laat zien hoe breed de toenmalige grenszone was.

Ook wachttorens uit de DDR moet je renoveren, zo blijkt

Wachttoren

Nu is het nog een betonnen weg. En een segment op Strava voor mountainbikers.

Terwijl ik de bocht naar links nader die er volgens de kaart meot zijn, begint het toch te regenen. Ik berg mijn telefoon op in plastic, doe een regenjack aan en pak een appel. Even pauzeren terwijl de bui zijn werk doet. Het vervolg, zo heb ik al gezien, bevat afdalingen en bijbehorende beklimmingen. Een foto, een paar happen van de appel en ik stop het klokhuis toch maar bij de bagage.

Twintig minuten later arriveer ik doorweekt in het volgende dorp.

Bossen (het verloren landgoed Wallenburg)

Bossen lijken altijd hetzelfde. Vooral als je er snel doorheen fietst. Eindeloze bomen doorsneden door paden. Onderweg naar de uitgang van het bos blijkt het toch weer ingewikkelder. 

Want wat natuurreservaat is, was niet altijd natuur. Landgoed Wallenburg blijkt een verloren landgoed in de bossen nabij Zeist en Austerlitz te zijn. 

Eind 18e eeuw kwam de Fransman Damble (of D’Amblé) naar Nederland. Aanvankelijk om les te geven op een van de andere landgoederen rondom Zeist. In 1797 begon hij een ontginning op de woeste heide en noemde die Wallenburg. Over het wel en wee van het landgoed kon ik wat losse feitjes vinden. Dat de paardenmest van Napoleon’s leger, dat z’n basis had bij Austerlitz, werd gebruikt om de akkers te bemesten. Dat Damble na verloop van jaren Wallenburg achterliet om elders een ander landgoed op te zetten. Dat in 1944 een bom de boerderij vernielde, waarna het niet meer werd opgebouwd. Maar de geschiedenis is fragmentarisch, en als je er loopt, moet je het wel een beetje willen zien, om het door te hebben. 

Op een paar honderd meter afstand staat nog een lege plek in het bos, met een bordje. Tot in de jaren 50 was er hier een huisje, horende bij het landgoed. Toen onbewoonbaar verklaard en teruggegeven aan de natuur. 

Begin 20e eeuw op de kaart.

Het deed me denken aan de Shenandoah National Park in de VS. Een nationaal park dat met de komst van de auto vanaf de jaren 20 populair was geworden. Alle bestaande bewoners – het was deels landbouwgrond – hadden mogen vertrekken om er volledig natuurgebied van te maken – waar je vanuit de auto van kon genieten. 

Had zo’n huis op Wallenburg 20 jaar later beschikbaar gekomen, dan was er vast anders mee om gegaan. Nu rest van Wallenburg een in 1989 gerestaureerde waterput en wat landschapselementen in het bos. 

Het bos is niet vol bomen. Ook vol andere verhalen.

Dit verhaal ontdekten we tijdens deze geowandeling.

Bontddu

Een avond in Wales. Engeland speelt op het WK, maar in het buurtschap op de heuvel is er niks van te merken. Het is stil op straat, maar of dat door het voetbal komt laat zich raden: het is er altijd stil op straat. Na het eten een korte wandeling de heuvel op. Strijklicht tegen de heuvels, afgewisseld met wolken.

Zonder navigatie besta ik niet, dus ik volg de route via een screendump van opentopomap en via een paar screendumps van de online viewer van Ordnance Survey. De Britse hofleverancier van kaartmateriaal heeft tegenwoordig ook veel kaarten online beschikbaar gemaakt. Niet zo goed als hun papieren kaarten, maar een goede aanvulling op andere bronnen. Als je wandelt in een land dat bestaat uit gras, rotsen en schapen lijkt immers alles op elkaar en is een goede kaart een geweldig idee.

Hoe anders ging dat voor reizigers in vroeger tijden. Wales mag dan afgelegen zijn; er werd altijd gereisd. Dat ontdekken we wat verder op de wandeling. Aanvankelijk lopen we aan de staande steen voorbij, maar op de terugweg ontdekken we het: er staat ook iets op de steen geschreven.

From Harlech XM ontcijferen we. Naar Harlech, waar een kasteel is, 10 mijl te gaan! Of iets dergelijks.

Later, terug in onder de beschermende paraplu van wifi, zoek ik meer over Drovers Road en ontdek ik dat dit oude wegen zijn, om vee over te drijven, naar jaarmarkten in Londen.

Mogelijk zijn het zelfs prehistorische wegen, toen een weg over de bergen de enige droge weg was omdat de kustgebieden te moerassig waren. Op een avondwandelingetje naar de prehistorie. De afstand in meters is kleiner dan de afstand in jaren.

De Giro in Israel

De Giro rijdt in Israël momenteel. Los van alle commentaren over de vermenging van politiek en sport, wilde ik wat opmerkingen maken over de routekeuze voor de etappes in Israël.

De etappes zijn als volgt:

  • een vlakke etappe langs de kust, naar Tel Aviv
  • Een vlakke etappe naar Eilat aan de Rode Zee.

Routeschema Giro 2018 / via innrng

Waarmee ik vind dat ze de meeste interessante parcoursen laten liggen: het noorden van Israël. Kijken we naar de hoogtekaart, dan zien we de hoogvlaktes in het Noorden van Israel, in Libanon en Syrie liggen.

Beste hoogtekaart die ik op het web kon vinden

Het noorden krijgt de meest regen van het land en is daardoor het groenste gebied. Daarnaast is dus het meest heuvelachtige gebied, met mooie wegen kronkelende wegen, waar vast een mooie wedstrijd is uit te stippelen. Misschien is het politiek niet helemaal haalbaar om direct de Golan-hoogvlakte op te fietsen, maar het zijn wel steile wegen door een prachtig gebied. Het naastgelegen Galilea biedt vergelijkbare mogelijkheden. Dus als het kan: graag nog even opnieuw, maar dan met serieuze routes.

Waterloopbos

Via een draadje op Reddit belandde ik op Wikipedia, waarna ik op de site Kanalen in Nederland belandde. Iemand is een site begonnen met het verhalen over alle kanalen van Nederland, daar zitten mooie vondsten tussen. Zo heb ik ontdekt dat ooit geprobeerd is een kanaal over de Utrechtse Heuvelrug heen te leggen.

Buiten bibliotheken, atlassen en websites is er geen plek waar zoveel waterwerken bij elkaar komen als het Waterloopbos, nabij Vollenhove in de Noordoosterpolder.

IJmuiden, Zeeland, Tripoli en Rotterdam liggen hier vlak bij elkaar. Kort na het droogvallen van de Noordoostpolder kregen Delfste waterbouwkundigen een plek in de polder om onderzoek te doen naar waterstromingen. De watersnoodramp van 1953 gaf een extra stimulans: er kwam extra geld voor het bouwen van simulaties. Computers waren bij lange na niet krachtig genoeg, dus werden schaalmodellen gebouwd van havens, rivieren, beschoeiingen en dijken.

Topografische kaart jaren 50, via Topotijdreis

De keuze voor de plek was niet toevallig op de grens tussen het oude en het nieuwe land. Het water uit de ringvaart kon via vrij verval de polder in lopen en daarmee kon de waterloop zorgvuldig gesimuleerd worden. De grond was bovendien te slecht voor landbouw.

Topografische kaart jaren 90, via Topotijdreis

Hier ziet u hoe die simulaties in z’n werk gingen in de jaren 60. Tot midden jaren ’90 was er een laboratorium voor waterbouw. Vervolgens werden computers krachtig genoeg en belandde het bos via een omweg bij Natuurmonumenten.

Bij de Noordoostpolder is cultuurhistorie niet de eerste associatie. (Sorry Schoklanders). Met dit bos ontstaat er dan toch een cultuurhistorische trekpleister. Natuurmonumenten is bezig het bos geschikter te maken voor bezoek, met wandelpaden en restauratie van een aantal van de simulatiemodellen. Er komt een nieuw bezoekerscentrum met cafe en parkeerplaatsen voor 75.000 bezoekers per jaar. Ook ecologie is immers exploitatie.

Overvecht

Donderdagavond
Grote genade
Bang voor van alles
En hoe het zal gaan
Kijk naar de kinderen
Misschien op een dag zijn ze oud

Bij een concert, of in een interview, heeft Spinvis vaak verteld over zijn lied ‘Overvecht’. Hoe dat geinspireerd is op de maquette van de grote nieuwbouwwijk, waar je kon zien hoe het zou worden. Waar je jezelf kon voorstellen, als een poppetje in de maquette. Hoe alles zou worden, en hoe anders het uiteindelijk geworden is.

Foto via het Utrechts Archief. Gemeente Utrecht, Dienst Openbare Werken, 214195. Kopfoto ook via het Utrechts Archief, 814889


Mijn kennis van Overvecht is wat beperkt tot wat doorgaande routes. Een paar routes per auto, een paar routes per fiets. Het grootwinkelcentrum en nog wat winkels. Op mijn vorig blog heb ik er ook eens over geschreven, zelfs met dezelfde introductietekst.. Er schijnt ook een kunstroute te zijn, maar die heb ik nooit gedaan.


Al een tijdje zit de uitspraak van Rijksbouwmeester Floris Alkemade in mijn hoofd. ‘Waarom vinden wij onze binnensteden zo leuk? Omdat daar honderden jaren aan gesleuteld is, telkens iets is veranderd. Het wordt tijd dat we dat ook gaan doen met al die naoorlogse woonwijken van ons. Nieuwe lagen toevoegen.’

Vanavond presenteerde Aorta het resultaat van een studie naar de toekomst van Overvecht. Grote wereldomspannende opgaven zoals klimaat, energie en water. Sociale opgaven zoals eenzaamheid en betrokkenheid.

Dat vertaalt zich dan in met een telefoon genomen foto’s van slecht belichte panelen aan een wand in een zaaltje.

Spinvis’ maquette is niet ver weg als je denkt over hoe goed een tweede pad zou zijn bij het hardlopen. Of zou je naar zo’n circustent willen op een zomerdag?
Kijk, daar loop jij. Op een dag.